Trafo merkezi; gerilim dönüşümü yapan güç trafosunun yanında enerjiyi yöneten, ölçen, koruyan, kumanda eden ve yardımcı beslemeyi sürdüren çok sayıda ekipmandan oluşur. Primer ve sekonder sistemler birlikte çalışmadan güvenilir işletme sağlanmaz.
Trafo merkezi bir sistemdir
Primer sistem enerji taşıyan bara, fider, transformatör ve anahtarlama cihazlarını kapsar. Sekonder sistem ölçme, koruma, otomasyon, haberleşme ve DC kumanda devrelerinden oluşur.
Bir sekonder arıza primer enerjiyi hemen kesmeyebilir; fakat durum bilgisini, uzaktan kumandayı veya açma yeteneğini zayıflatabilir. Bu nedenle yardımcı sistem alarmı ‘enerji var, sorun yok’ diye küçümsenmez.
- Primer güç devresi
- Ölçü ve koruma zinciri
- Kumanda ve otomasyon
- Yardımcı AC/DC besleme
- Haberleşme ve kayıt
Primer güç ekipmanları
Güç trafosu gerilim seviyesini dönüştürür. Bara devrelerin ortak elektriksel düğümüdür. Kesici normal ve arıza akımlarını tasarım sınırında açar; ayırma elemanları çalışma ve bakım sınırının kurulmasında rol alır.
Parafudr aşırı gerilimleri sınırlamayı, izolatörler elektriksel yalıtım ve mekanik taşıma sağlamayı, kablo ve havai hatlar ise enerjiyi farklı bölümlere taşımayı amaçlar.
- Güç transformatörü
- Bara ve fider
- Kesici/ayırıcı
- Parafudr
- Kablo, iletken ve izolatör
Ölçü, koruma ve kumanda ekipmanları
CT ve VT primer büyüklükleri röle, sayaç ve ölçü sistemine uygun seviyeye dönüştürür. Koruma rölesi arızayı ölçü ve zaman mantığıyla algılar; DC açma devresi kararı kesici bobinine taşır.
SCADA uzak izleme ve kumanda sağlar. Ekrandaki durum, yardımcı kontak ve haberleşme zincirinden gelir; fiziksel gerilim yokluğunun doğrudan kanıtı değildir. Zaman senkronu olay analizinde cihaz kayıtlarını aynı çizgide birleştirir.
- CT/VT
- Koruma rölesi
- Sayaç ve kalite ölçümü
- DC pano/akü-redresör
- RTU/SCADA ve zaman senkronu
Ekipmanlar birlikte nasıl okunur?
Önce tek-hatta kaynaktan yüke enerji yolu çizilir. Sonra her kesicinin koruma bölgesi, CT kaynağı, açma devresi ve geri bildirimi eşleştirilir. Böylece bir alarmın yalnız cihazda mı, ölçüde mi, kumandada mı yoksa primer sistemde mi olduğu ayrıştırılabilir.
Bakım planı da ekipman listesi değil fonksiyon zinciri üzerinden kurulmalıdır. Örneğin röle testi yapılıp trip devresi ve kesici sonucu sınanmazsa koruma fonksiyonunun tamamı doğrulanmış olmaz.
Trafo merkezi ekipmanına gerçek müdahale; tesisin tek-hatı, üretici kılavuzu, iş izni ve yetkili prosedür olmadan yapılmaz.