LOTO veya EKED, bakım ve çalışma sırasında tehlikeli enerjinin beklenmedik biçimde verilmesini ya da serbest kalmasını önleyen kontrollü enerji izolasyonu sistemidir. Yalnız bir kilit ve etiket takma işlemi değildir.
LOTO ve EKED neyi amaçlar?
Sistem; iş kapsamını tanımlama, bütün enerji kaynaklarını bulma, kontrollü duruş, enerji ayırma cihazlarını güvenli konuma alma, kişisel kontrol, depolanmış enerjiyi giderme ve izolasyonu doğrulama adımlarını kapsar.
Elektrik yanında pnömatik, hidrolik, mekanik, termal, kimyasal ve yerçekimi enerjileri de değerlendirilir. Ana şalterin açık olması bütün bu enerjilerin yokluğunu kanıtlamaz.
- Kaynak envanteri
- Kontrollü duruş
- Enerji ayırma
- Kilit ve etiket
- Sıfır enerji doğrulaması
Enerji kaynağı envanteri neden kritiktir?
Ana besleme dışında UPS, jeneratör, PV, batarya, kontrol gerilimi, kondansatör, indüklenme ve geri besleme yolları bulunabilir. Dönen kütle, yay veya basınç da ayırmadan sonra hareket üretebilir.
Envanterde her kaynak, ayırma noktası, doğrulama yöntemi ve yeniden birikme ihtimali yazılır. Şema ile saha uyuşmuyorsa plan tamamlanmış sayılmaz.
- Ana ve yedek elektrik kaynakları
- Yardımcı AC/DC devreler
- Depolanmış elektrik enerjisi
- Mekanik ve basınç enerjisi
- Geri besleme ve kuplaj
Kişisel kilit ve grup kilitleme
Kişisel kilit, maruziyeti süren çalışanın enerji kontrolündeki sahipliğini görünür kılar. Etiket bilgi verir; fiziksel kilitle aynı koruma işlevinde değerlendirilmez.
Grup çalışmasında kilit kutusu veya çoklayıcı düzen kullanılabilir. Esas, her kişinin korunmasının izlenebilmesi ve vardiya değişiminde hiçbir an kontrol boşluğu oluşmamasıdır. Başkasının kilidini kaldırma yalnız özel yazılı istisna süreciyle ele alınır.
- Kilit sahibi ve numarası
- Ayırma noktası eşleşmesi
- Grup sorumluluğu
- Vardiya devir zinciri
- İstisnai kilit kaldırma kontrolü
İzolasyon nasıl doğrulanır?
Kumanda butonunu kapatmak enerji ayırma değildir. Elektriksel gerilim yokluğu uygun cihaz ve yetkili yöntemle çalışma noktasında doğrulanır; ölçü cihazının çalışırlığı ölçüm öncesi ve sonrası kontrol edilir.
Gerçek yöntem tesis, gerilim seviyesi ve ekipmana göre değişir. Bu rehber fiziksel uygulama sırası vermez; amaç, kilit takıldıktan sonra bile doğrulama kapısının neden zorunlu olduğunu öğretmektir.
Gerçek LOTO/EKED uygulaması işverene ait yazılı program, çalışan eğitimi, ekipmana özel prosedür ve yetkili saha kontrolü gerektirir.